Istorijat Zmaj Jovine ulice

Zmaj Jovina ulica je kroz svoju istoriju dokazala da je možda i najvažnija ulica Novog Sada. Od samog nastanka pa sve do današnjih dana u ovoj ulici uvek su se nalazile brojne prodavnice ili kako se tada govorilo „Dućani“.

Najstarija zgrada u Zmaj Jovinoj ulici, izgrađena je prva spratna kuća u Novom Sadu daleke 1720. godine. Ovaj objekat koji ima naziv „Kod belog lava“, predstavlja klasičan primer kuće čiji je vlasnik u to vreme najverovatnije bio jedan od imućnijih zanatlija grada. Prodavnice su u ovoj ulici sve do kraja 19. veka radile od samog jutra do kasnih večernjih sati. Pred samo veče prodavnice su bile očišćene i doterane, jer se zna da je u večernjim satima cela ulica postala korzo. Saznajemo da je naziv ove ulice za vreme Austrugarske bio ispisan na tri jezika. 


Nekada je u sadašnjoj Zmaj Jovinoj ulici bio aktivan korzo!


Naziv Zmaj Jovine ulice menjan je nekoliko puta kroz istoriju pa se zna da je za vreme Austrugarske nosila naziv na nemačkom „Hauptgasse“, nakon 1867. godine „Fo utca“ i kasnije ulica Lajoša Košuta (Kossuth Lájos utca). Zna se da je negde između dva svetska rata ova ulica u centru Novog Sada nosila naziv Kralja Petra I. Po nekim saznanjima najstariji naziv sadašnje Zmaj Jovine ulice, bio je „Magazinska“, jer su u ulici radili brojni trgovački magazini sa mešovitom robom, kao i razni dućani. 


Glavna pijaca je 1906. premeštena iz sadašnje Zmaj Jovine ulice na prostor Futoške pijace!


Nekada je od sadašnjeg Miletićevog trga sve do Vladičanskog dvora tokom druge polovine 19. veka u funkciji je bila Glavna pijaca u Novom Sadu. Zbog sve veće ponude i potražnje ova lokacija postaje pretesna za funkcionisanje ove pijace, tako da je Glavna pijaca preseljena 1906. godine na sadašnji prostor Futoške pijace. 


Zmaj Jovina ulica
 

Negde 70-tih godina 18. Veka, skoro polovina stanovnika Novog Sada, bile su zanatlije. To precizno znači da su od 8000 tadašnjih stanovnika, 4000 građana bili zanatlije. Najcenjeniji su bili hirurzi, zatim berberi koji su se čak bavili i vađenjem zuba, zatim su tu bili još i kolari, dunđeri, ćurčije, kazandžije, kovači, stolari, ekmedžije, simidžije, staklari, čizmari, kapmadžije, voskari, lecederi, kujundžije i drugi. Većina zanatlija je upravo u sadašnjoj Zmaj Jovinoj ulici onog vremena, ovoj ulici odavala poseban štimung pa i šarm, kako ovoj ulici tako i celom gradu.

Pre same bune 1848. godine stanovništvo Novog Sada bilo je patraijarhalno, ali i poluorijentalno. Iako je naš grad u to vreme bila pretežno Srpska varoš, mnogi njegovi stanovnici znali su govoriti Grčki i Turski jezik. Na žalost tokom bombardovanja Novog Sada, sadašnja Zmaj Jovina ulica bila je u suštini potpuno uništena. Svedok tih vremena su đulad koja su stajala u pasažu Zmaj Jovine ulice i između spratova zgrade u Dunavskoj ulici.


Ko je Jovan Jovanović-Zmaj?


Smatra se da je Jovan Jovanović-Zmaj sigurno jedan od najpoznatijih, ali i najvećih liričara srpskog romantizma. Pisao je političke i satirične pesme, a prvi je u srpskoj književnosti na ovim prostorima pisao poeziju za decu. Rođen je u Novom Sadu 1833. godine u jednoj od najcenjenijih porodica grada.

Za njega je najveći pesnički uzor bio Branko Radičević koga je prvi put sreo u Beču, a u istom gradu se prvi put upoznao sa Đurom Jakšićem i Svetozarom Miletićem. Po profesiji je zvanično bio lekar, ali se ceo svoj život bavio uređivanjem i izdavanjem dečijih, književnih i političkih časopisa. „Đulići“ i „Đulići uveoci“ njegove su najznačajnije zbirke pesama. 


Ko je nekada bio vlasnik kuća u Zmaj Jovinoj ulici?


Danilo Burhard poznati trgovac tekstilom u zgradi sa brojem 3 imao je prodavnicu tekstilne robe. Trgovac Jovan Ćulum i tada predsednik crkvene opštine, bio je u ono vreme vlasnik zgrade u broju 5. Dimitrije Obrad Milutinović posedovao je u broju 7. trgovinu sa stovarištem espapa. Njegova kuća je na žalost potpuno izgorela, ali je zahvaljujući tadašnjem erarskom zajmu svoju kuću potpuno obnovio. U broju 9. sadašnje Zmaj Jovine ulice, pre rata je radila knjižara pod nazivom Menahema Papa.


Zmaj Jovina ulica
 

Kuća u broju 21 Zmaj Jovine ulice poseduje jedan sprat, ima centralni ulaz razdvojen lukovima pod sfernim svodovima. Na broju 22 u Zmaj Jovinoj ulici nalazila se kuća Antonija Georgijevića. Podrum ove kuće poseduje poluobli svod sa sa lukovima, a na spratu kuće je smešteno Sterijino pozorje. U samom dnu dvorišta, bile su smeštene prostorije izuzetno cenjene i poznate Književne zajednice Novog Sada. Na fasadi u dvorištu se može primetiti učvršćeno topovsko đule, koje je ispaljeno 1849. godine sa Trvđave. 

U broju 23 ove ulice stanovali su Jaša Tomić sa suprugom Milicom, ali je tu stanovao i Svetozar Miletić. Ova kuća je pripadala Marti Kuzmanović, a kasnije porodici Vasiljević, a jedno vreme je u prizemlju radila i trgovina braće Vučkov. Filip Nedeljković je 1838. godine kupio staru kuću koju je kasnije srušio i na broju 26 sagradio novu, a kuća na broju 24 bila je vlasništvo poznatog trgovca Hernca.


U Zmaj Jovinoj 23 nekada je živeo i Jaša Tomić sa suprugom!


Na samom uglu Zmaj Jovine i Miletićeve ulice u broju 27, nalazi se jedna od najvećih kuća na sprat. Kuća potiče još iz vremena klasicizma, a njen vlasnik je bio poznati gospodin Raletić. Fondacija Marije Trandafil bila je vlasnik kuće koja je izgrađena u 18. veku, a nalazila se pod brojem 8. Kuća poseduje takozvani „komunikacioni balkon“ koji je izgrađen na kamenim konzolama, a između poseduje blago zasvođene lukove. 


Zmaj Jovina ulica Novi Sad
 

Kuća na broju 2 u sadašnjoj Zmaj Jovinoj ulici, pripadala je poznatom i cenjenom gospodinu Paskoviću u to vreme upravniku patrijaršijskog imanja u Dalju. Aleksandra Pavlović i njen brat Ljubomir Stefanović, bili su vlasnici ove kuće 1800-te godine. U vremenu pre 2. svetskog rata, Stefanović je u svojoj kući držao radnju sa nazivom „Kod tri glave šećera“. 


Zmaj Jovina svoj konačan izgled dobija 1984. godine!


Spomenik Jovanu Jovanoviću-Zmaju visine 230 centimetara, urađena je od bronze. Ovaj spomenik je rad vajara Dragana Nikolića iz Beograda, a sama figura je postavljena na postament od jablaničkog granita. Spomenik našeg poznatog pesnika, postavljen je ispred Vladičanskog dvora u Zmaj Jovinoj ulici.


Zmaj Jovina ulica spomenik Jovanu Jovanovicu Zmaju
 

Očigledno je da sadašnja Zmaj Jovina ulica ima izuzetno dugu, zanimljivu pa i burnu prošlost.

I u današnje vreme ova ulica ima veliki broj prodavnica, ugostiteljskih lokala i prolaznika. Zmaj Jovinom ulicom svojevremeno je prolazio i tramvaj, ali je krajem 50-tih godina prestao da vozi, sasvim sigurno na veliku žalost brojnih Novosađana. Negde pred sam početak svetskog prvenstva u stonom tenisu, ova ulica 1984. godine dobija svoj konačan izgled.