Istorijat Nove godine i običaji u svetu

Uvek kada dođe vreme novogodišnjih praznika, kreću mnogobrojne pripreme za najluđu noć kako je mnogi zovu. Tip priprema zavisi od toga koja ste generacija i preciznije, koliko imate godina. 

Mlađi u to vreme razmišljaju samo o tome gde bi se i sa kojim društvom mogli dobro provesti i naravno kako se što lepše obući, našminkati, koji parfem koristiti. Porodični ljudi takođe razmišljaju gde da dočekaju najluđu noć, šta da obuku, ali i šta od gastronomskih specijaliteta kod kuće da pripreme, koja pića kupiti i kako okititi svoj dom, bez obzira da li za doček negde izlaze ili ostaju kod kuće.

One starije generacije nemaju nekih posebnih zahteva i nisu toliko opterećeni mestom gde će dočekati novu godinu ni koju će garderobu nositi. Ono što je sigurno, mnoge bake i deke raduju ti praznični dani i novogodišnja noć, jer znaju da će tu noć najverovatnije dočekati sa svojom porodicom, a neki i sa svojim unucima, koji će tek kroz nekoliko godina postati samostalni u svojim odlukama. 


Nova godina se ne dočekuje svuda u svetu 31. decembra!


Sve ovo znate, ali da li znate da li se nova godina svuda u svetu dočekuje baš 31. decembra i da li počinje baš 1. januara. U vreme Rimskog carstva i Rimske republike, nova godina je počinjala onda kada je neki konzul prvi put bio postavljen na tu funkciju. 222. godine pre nove ere i to je naverovatnije bio 1. maj, a počevši od 223. godine pa sve do 153. godine pre nove ere, nova godina je u Rimskom carstvu započinjala 15. maja. I tada 45. godine pre nove ere, Rimski senat po nalogu Julija Cezara propisuje 1. januar kao početak nove godine u kalendaru. Od tada je to bio datum onih koji su do tog dana obavljali neku civilnu funkciju, a od 1. januara počeli obavljati svoju službenu dužnost. Ovaj datum je ujedno bio i tradicionalni godišnji datum za sazivanje Rimskog senata. 


Docek Nove godine stari rim
 


U vreme Rimskog carstva i Rimske republike, nova godina je počinjala 1. maja!


Invazija Vikinga, Ugala i Saksa u Engleskoj u periodu od 5. do 10. veka tu je zemlju na neki način vratila unazad vekovima. Upotreba 1. januara kao početka godine, kasnije je prvo započeta u crkvi, a kada je Vilijam Osvajač 1066. godine postao kralj, naredio je da se 1. januar opet uspostavi kao početak građanske nove godine. Aktom Škotskog parlamenta 17. decembra 1599. godine ova zemlja se polako modernizuje i od 1. januara 1600. godine, uspostavlja ovaj datum kao početak obeležavanja nove godine. 


U Venecijanskoj republici 1. mart je smatran prvim danom nove godine!


Interesantno je da je jedno vreme u većem delu Evrope i posebno Francuske, nova godina započinjala onda kada se obeležavao Uskrs. U takvom računanju datuma, nova godina je započinjala u Veliku subotu pre Uskrsa ili na Veliki petak. Veliki nedostatak ovakvog računanja početka nove godine, bio je u tome što ovaj praznik nema fiksni datum i zbog toga jer se isti datum mogao dogoditi dva puta u jednoj godini. 


Venecijanska nova godina
 

Jedno vreme se u Francuskoj 22. septembar tokom ravnodnevnice, smatrao novogodišnjim danom. Ovaj datum je bio upisan u Francuski republički kalendar od 1793. do 1805. godine. Primidi Vandemiaire je u Venecijanskoj republici i to 1. marta, smatran prvim danom nove godine sve do 1797. godine, kada je ta republika prestala da postoji. 


Papa Grgur je 1582. godine uveo novi kalendar!


Papa Grgur je 1582. godine uveo novi kalendar, koji su ubrzo prihvatili Portugal, Poljska, Italija i druge katoličke zemlje. Na Gregorijanski kalendar su znatno kasnije prešle i protestantske zemlje, a pravoslavne zemlje negde u 20-tom veku, dok pravoslavne crkve nikada nisu prihvatile niti koristile ovaj kalendar.

Prvi dan kako se kaže „civilne“ godine po Gregorijanskom kalendaru 1. januara, koristi većina zemalja na svetu. Mada je poznato da građanska nova godina 1. januara, nije pravoslavni hrišćanski verski praznik. Istočni pravoslavni liturgijski kalendar ne prihvata računanje nove godine počevši od 1. januara. 


Verske proslave prvog dana nove godine po Julijanskom kalendaru, održavaju se 14. januara!


Zemlje koje se pridržavaju revidiranog Julijanskog kalendara, koji inače sinhronizuje datume sa Gregorijanskim kalendarom, koriste sledeće zemlje: Grčka, Bugarska, Rumunija, Kipar i još neke zemlje, koje poštuju verske praznike kao i 1. januar kao datum početka godine. U zemljama koje još poštuju i pridržavaju se Julijanskog kalendara poput Srbije, Rusije, Makedonije, Crne Gore, Izraela i Ukrajine, priznaje se 1. januar kao početak nove godine, ali se verske proslave nove godine održavaju 14. januara, što je u potpunom skladu sa liturgijskim kalendarom.


Pravoslavna Nova godina započinje 14. januara!


Pravoslavna ili Stara Nova godina, a kod Srba Srpska Nova godina, dočekuje se u noći 13. na 14. januar. Ova nova godina nije zvanična, ali je rado obeležavaju mnoge balkanske zemlje: Srbija, Republika Srpska-BiH, Crna Gora, Makedonija, kao i pravoslavni delovi Hrvatske. Pravoslavna Nova godina se obeležava i u sledećim zemljama: Rusija, Moldavija, Belorusija, Jermenija i Gruzija. 


Pravoslavna Nova godina

 

Pravoslavna nova
 

Malo je poznato da je u Rusiji od 1492. godine negde sve do 1700-te godine 1. septembar proglašavan prvim danom nove godine. Izuzetno je interesantno to što se ova nova godina čak obeležava u pojedinim delovima Škotske i pojedinih Galskih zajednica poput Am Bothan, kao i u Švajcarskoj u nekim nemačkim kantonima kao što je Alter Silvester. 


Početak Lunarne (Kineske) nove godine može biti u rasponu od 21. januara do 21. februara!


Lunarna godina poznatija kao Kineska nova godina, proslavlja se u Kini svake godine tokom mladog meseca negde početkom proleća i naziva se Lichun. Datum Lunarne godine može biti u većem rasponu počevši od 21. januara pa sve do 21. februara. Svaku godinu obeležava 12 zemaljskih  meseci, a svaki mesec predstavlja jedna životinja. Zanimljivo je da je 12 meseci po shvatanju Kineza tesno povezano sa poljoprivredom, tako da svaki mesec može biti nazvan i po nekoj biljci. 


Kineska Nova godina
 

Za Korejce nije važan 1. januar kao početak nove godine, već Seollal koji obeležava početak lunarnog kalendara. Smatra se kako početak lunarne godine priziva sreću, a uklanja loše raspoloženje ljudi tokom cele godine. Dan pre početka lunarne godine ljudi se okupljaju u kući sa svojom porodicom i rodbinom, želeći tako da nadoknade što se zbog posla nisu često mogli viđati tokom cele godine. Vijetnamska nova godina se zove Tet Nguyen Đan, uglavnom započinje isto kad i Kineska. To se dešava zato što je vijetnamski lunarni kalendar sličan kineskom. Tibetska nova godina ima naziv Losar i pada negde između januara i marta. 


U Indiji se nova godina nazivaVarsha i proslava traje od marta do aprila!


Babilonska nova godina započinje prvim novim mesecom nakon završetka ravnodnevnice, a nekada je proslava ove godine trajala čak 11 dana. U Indiji se njihova nova godina zove Varsha i u nekim regionima ove velike zemlje traje od marta do aprila. Nowruz je naziv za iransku novu godinu i poseduje precizan momenat severoistočne ravnodnevnice koja se obično dešava 20. ili 21. marta i označava početak proleća. Zoroastrijska nova godina se poklapa sa iranskom novom godinom Nowruz i slavi se u Parsisu u Indiji, a slave ga Zoroastrijci i Persijci u celom svetu. 

Nova godina se u Bahajskom kalendaru podudara sa usmenom ravnodnevnicom 20. i 21. marta i ima naziv Naw-Ruz. Tradicija proslave nove godine sa nazivom Nauryz obeležava se 22. marta, a ta tradicija se prenela i na neke zemlje u Srednjoj Aziji u sledećim zemljama: Uzbekistan, Kazhstan i Uighurs. Nova godina naziva Balinese, začetak ima iz Saka kalendara i ima još naziv Nyepi. Ovaj novogodišnji praznik ima tradiciju meditacije, posta i tišine i to od 6 ujutru do narednog jutra u 6h. 


Tokom Nyepi praznika tog dana ne radi ni jedini aerodrom na Baliju!


Nehinduistički stanovnici Balija izuzetno poštuju dan poštovanja i tišine prema svojim sugrađanima, iako je Nyepi pre svega hinduistički praznik rezervisan isključivo za samorefleksiju. Zanimljivo je da turisti koji nisu državljani i verovatno je većina sasvim druge vere u svojim hotelima se mogu slobodno ponašati, ali niko od turista taj dan ne sme da ode na plažu i niti da izađe na ulicu. Na Baliju postoji samo jedan aerodrom, ali i taj aerodrom tog dana ne radi. Od ovih pravila izuzete su trudnice koje su pred porođajem i vozila hitne pomoći koja prevoze osobe čiji je život ugrožen.


Kineska nova godina na Baliju


Kineska nova godina na Baliju 2
 

Japanci takođe slave Satu Suro novu godinu, koji se obeležava svakog prvog dana Javanske kalendarske godine. Ovaj praznik se uglavnom proslavlja u Indoneziji na ostrvu Java, ali kako saznajemo i u Japanu. Zanimljivo je da je osnova verovanja kao i na Baliju da tog dana ne treba izlaziti iz kuća. Praznik Navreh u Kašmiru obeležava početak njihove nove godine, a proslava se obeležava tokom marta i aprila. Praznik nove godine Kashmiri Brahmins se obeležava već nekoliko vekova. 


Niko od turista tokom Nyepi praznika na Baliju ne sme da izađe iz hotela!


Jedna od sasvim sigurno najneobičnije osmišljenih novih godina je Thelemic New year. Proslava ove nove godine započinje 20. marta koji se i smatra prvim danom te godine, a proslava traje do 10. aprila. Telema je duhovna ili društvena filozofija, koja je nastala iz ezoterike sa zapada. Telemu je osmislio i pokrenuo mađioničar, mistik i engleski pisac Alister Krovlej (Aleister Crowley). 

Poznato je kako se rani razvoj hrišćanske liturgijske godine potpuno poklopio sa istočnim i zapadnim rimskim carstvom, a nešto kasnije i sa vizantijskim. Oba carstva su koristila 1. septembar i sam početak liturgijske godine za naplatu poreza iako je zvaničan datum početka nove godine smatran 1. januar. Etiopski i koptski liturgijski kalendari nisu uopšte povezani sa drugim sistemima računanja datuma i u upotrebi imaju aleksandrijski kalendar.

Proslave novih godina Enkutatash i Neyroz bile su fiksnog datuma i prema sotskom ciklusu u periodu od njihove 1900-te i 2100-te godine tačan datum početka nove godine bio je 11. septembra, a tokom prestupne godine 12. septembra.


fotografije: Pixabay